13279

Łukasz Gołębiowski (ur. 13 października 1773 w Pohoście krąg Płońska (obecna Białoruś), zm. 7 stycznia 1849 w Kaźmierówce przy Hrubieszowem), jeden z pierwszych polskich etnografów (eksplorator tzw. starożytności słowiańskich i zwyczajów i obyczajów ludu polskiego), rebeliant kościuszkowski, bibliotekarz i plenipotent zbiorów Biblioteki Poryckiej, członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk.

Podczas Insurekcji kościuszkowskiej brał wkład m.in. w bitwie wobec Szczekocinami i obronie Warszawy. Po rozbiorach, w latach 1795 - 1818 przebywał w Porycku na Wołyniu, będąc bibliotekarzem Tadeusza Czackiego - uporządkował w owym czasie Bibliotekę Porycką i napisał Przedmowę do rejestru Biblioteki Poryckiej (1814). Od 1818 r. został czynnym członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk, a w pięć lat później - po przeprowadzce do Warszawy - Towarzystwa do Ksiąg Elementarnych. W 1827 r. został profesorem literatury w dopiero co otwartym Instytucie Pedagogicznym.

Warszawskie lata Gołębiowskiego (1826-31) były w największym stopniu intensywnym okresem jego pracy naukowej. Opracował w tamtym czasie i wydał m.in. zwierzchni festiwal historiografii polskiej O dziejopisach Własny, ich duchu, zaletach i wadach (1826), a i jedną z pierwszych książek o historii Warszawy, z opisem jej zabytków i przewodnikiem po mieście Opisanie historyczno-statystyczne miasta Warszawy (1826), a na końcu - pierwszą pracę etnograficzną w Polsce, pt. Gry i zabawy różnych stanów w kraju całym, albo niektórych przed chwilą prowincyach (1831) natomiast Ubiory w Polszcze od najdawniejszych czasów aż do chwil obecnych (1830).

Po upadku Powstania Listopadowego został zwolniony (1833) przez władze carskie w ze stanowiska sekretarza Towarzystwa Przyjaciół Nauk (za schowek funduszy Towarzystwa przedtem konfiskatą rosyjską); przeprowadził się w owym czasie na osiedle wiejskie, dokąd dokończył rozpoczęte prace naukowe: czterotomowy Gabinet medalów polskich natomiast tych, które się dziejów polskich tyczą z czasów panowania Stanisława Augusta (1841-43) tudzież trzytomowe Dzieje Polski (1846-48), tyczące kultury materialnej a obyczajów szlachty, mieszczaństwa i chłopów.

Źródła

• Encyklopedia PWN
• Popularna Encyklopedia Powszechna Wyd. Fogra